Ayni kunlarda «Bilimlar bellashuvi»ning tuman bosqichi davom etmoqda. Maktablarda eng bilimli deb topilgan o‘quvchilar tuman bosqichida ishtirok etar ekan, bu bosqichda nafaqat bolaning bilimi va qobiliyati sinovdan o‘tkaziladi, balki o‘quv muassasasining reytingi ham aniqlanadi va natijalar asosida ta’lim jarayonida yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni to‘ldirish choralari ko‘riladi. Demak, «Bilimlar bellashuvi» maktab jamoasining ham mehnatiga baho beruvchi jarayon hisoblanadi. Shunday ekan, bu bellashuvda o‘z o‘quvchisining faol ishtirok etishidan fan o‘qituvchisi, maktab va sinf rahbari, maktab psixologi ham birdek manfaatdor, desak yanglishmaymiz.
 

«Bilimlar bellashuvi»da muvaffaqiyat qozonish uchun o‘quvchining chuqur bilimga ega bo‘lishi bilan birga ruhiy tayyorgarligi ham muhim ahamiyat kasb etadi. Bu o‘rinda maktab psixologlari nimalarga e’tibor qaratishi lozim, umuman, o‘quvchining har bir sinovga tayyorgarlik ko‘rishida maktab rahbari, fan o‘qituvchilari, psixolog va ota-onalar hamkorligi qanday bo‘lishi kerak?
 

Har bir maktabda o‘tgan 2010-2011 o‘quv yilida bo‘lib o‘tgan «Bilimlar bellashuvi» natijalari sarhisob qilinib, o‘qituvchi va o‘quvchi bilimidagi kamchiliklar, bo‘shliqlar aniqlanib, tahlil etilgan. Va o‘qituvchilar o‘quvchilari bilan   o‘z fani bo‘yicha tayyorgarlikni yozgi ta’til paytidanoq boshlab yuborgan.

To‘g‘ri, ular bolaning fan bo‘yicha bilimlarini mustahkamlar, lekin ba’zi holatlarda hayajonlanish, begona odamlardan iymanish, berilgan savollarga bila turib javob bera olmaslik, tortinish natijasida ham o‘quvchi past ball olishi mumkin. Mana shunday holatlarni bartaraf etishda maktab psixologining mahorati, malakasi, ta’lim-tarbiya rivojida uning tutgan o‘rni yanada yaqqolroq namoyon bo‘ladi.
 

— Har bir bola bir olam, har bir shaxs­ning o‘ziga xos sifatlari bor. Ya’ni, har bir insonning o‘ziga yarasha fe’l-atvori, xarakteri, qiliqlari va o‘zigagina tegishli bo‘lgan xulqi bo‘ladi. Qaysidir o‘quvchida ijtimoiy fanga qiziqish yuqori bo‘lsa, ba’zilari aniq yoki tabiiy fanlarni yaxshi o‘zlashtiradi, — deydi Toshkent shahridagi 165-maktab psixologi Adham Usmonov. — Yana bir toifa o‘quvchilarning yozma nutqi yaxshi rivojlangan bo‘ladi. Ular test savollariga javob berishi, insho, bayonni a’loga yozishi mumkin. Afsuski, og‘zaki suhbatda o‘z fikrini to‘liq ifodalab bera olmaydi. Berilgan savollarga javobni bilib tursa-da, hay’at a’zolariga aytib berishda hayajon bosadi. Ana shunday o‘quvchilar bilan psixolog alohida shug‘ullanishi, uning nut­qini o‘stirish, begonalar oldidagi tortinchoqligini yo‘qotish uchun suhbatlar olib borishi kerak.

 

Men o‘quvchilarni «Bilimlar bellashuvi» va boshqa tanlovlarga tayyorlashga mo‘ljallangan «O‘zingga ishon» deb nomlangan test bankini tuzib chiqdim. Bu testlarda bolaning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirish uchun savollar berilgan. Shuningdek, boshqalar oldida dadil va burro gapirishi uchun qilishi kerak bo‘lgan amallar o‘rgatiladi. Bir so‘z bilan aytganda, o‘quvchi bellashuvga ruhan tayyorlanadi. Unga g‘olib bo‘lishi shartligi, o‘qituvchisi, maktab jamoasi ishonchini oqlashi zarurligini aytaman. Ba’zi o‘quvchilar juda oriyatli bo‘ladi. Ular uchun o‘z sha’ni va qadr-qimmati, maktab obro‘yi har narsadan ustun hisoblanadi. Unda «albatta, g‘olib bo‘lishim shart va zarur, maktabimizning nomini oqlashim kerak», degan kuchli istak bo‘ladi. Bu istak esa o‘z-o‘zidan uni g‘oliblik shohsupasi sari yetaklaydi.
 

Maktabimizda 1642 nafar o‘quvchi ta’lim oladi, ularning 33 nafari «Bilimlar bellashuvi»ning tuman bosqichida qatnashmoqda.
 

— Nafaqat bilimlar bellashuviga tayyorgarlik, balki boshqa ko‘rik-tanlovlarga tayyorgarlikda ham psixologning o‘rni muhim, — deydi Toshkent shahridagi 243-maktab psixologi Feruza Zuhurova. — Chunki yil davomida turli-tuman ko‘rik-tanlovlar, ko‘rgazmalar, festivallar o‘tkaziladi. Bunda qatnashayotgan bolalarning barchasi qaysidir yo‘nalishda o‘z iqtidorini namoyon eta oladigan bo‘lishi kerak. Agar o‘quvchi bu kabi sinovlarga puxta tayyorgarlik ko‘rsa, kelgusidagi katta sinovlar oldida o‘zini yo‘qotib qo‘ymaydi. Shu kabi tanlovlarda ishtirok etgan bolada o‘ziga va bilimiga ishonch paydo bo‘ladi. Keyinchalik oliy o‘quv yurtiga, ishga kirayotgan paytda ham undagi jur’at yo‘qolmaydi. O‘quvchini bellashuv va ko‘rik-tanlovlarga ruhan tayyorlash kelajakda ham o‘z mevasini beradi.
 

Sharifa MADRAHIMOVA,

«Ma’rifat» muxbiri