SOG‘LIQNI SAQLASH ISLOHOTLARI — XALQ SALOMATLIGI VA UZOQ UMR GAROVI

Inson salomatligi — jamiyat taraqqiyoti, xalq farovonligi va mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini belgilovchi eng muhim omillardan biridir. Zero, sog‘lom inson o‘z oilasi, jamiyati va mamlakati taraqqiyotiga faol hissa qo‘sha oladi. Shu bois O‘zbekistonda mustaqillik yillarida, ayniqsa, so‘nggi yillarda sog‘liqni saqlash tizimini modernizatsiya qilish, aholiga tibbiy xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish, kasalliklarning oldini olish va zamonaviy tibbiy texnologiyalarni keng joriy etishga katta e’tibor qaratilmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining 35 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqida Prezident Shavkat Mirziyoyev kelgusi davr uchun belgilangan ustuvor vazifalar qatorida xalq salomatligini mustahkamlash, sog‘liqni saqlash tizimini yanada takomillashtirish va aholining uzoq umr ko‘rishi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish masalalariga alohida to‘xtalib o‘tdi.

Bugungi islohotlarning asosiy maqsadi — aholining sog‘lig‘ini muhofaza qilish, tibbiy xizmatlarning sifati va mavjudligini yaxshilash, kasalliklarni barvaqt aniqlash, profilaktika choralarini kuchaytirish hamda zamonaviy diagnostika va davolash usullarini keng joriy etishdan iborat.

Tibbiyotga e’tibor — inson manfaatlariga e’tibor

Keyingi yillarda sog‘liqni saqlash tizimini rivojlantirish uchun yo‘naltirilayotgan mablag‘lar sezilarli darajada oshdi. Prezident nutqida qayd etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, sog‘liqni saqlash sohasiga ajratilayotgan mablag‘lar avvalgi davrga nisbatan 8 baravardan ziyod oshgan.

Tibbiy infratuzilmani rivojlantirish borasida ham salmoqli ishlar amalga oshirilmoqda. Mamlakatimizda 652 ta yangi tibbiyot muassasasi barpo etilgani aholiga tibbiy xizmatlarni hududiy jihatdan yaqinlashtirish, tibbiyot muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va xizmatlar qamrovini kengaytirishga xizmat qilmoqda.

Aholiga ko‘rsatilayotgan tibbiy xizmatlar hajmining 3 baravar oshgani ham tizimdagi o‘zgarishlarning muhim ko‘rsatkichlaridan biridir. Shu bilan birga, xususiy tibbiyot sektorining rivojlanishi tibbiy xizmatlar bozorida qo‘shimcha imkoniyatlar yaratib, aholining turli tibbiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirmoqda.

Zamonaviy sog‘liqni saqlash tizimining muhim tamoyillaridan biri — kasallikni davolash bilan birga, uning oldini olishga ustuvor ahamiyat berishdir. Buning uchun aholining tibbiy madaniyatini oshirish, muntazam tibbiy ko‘riklardan o‘tish, to‘g‘ri ovqatlanish, jismoniy faollikni kuchaytirish va sog‘lom turmush tarzini shakllantirish katta ahamiyatga ega.

Ayniqsa, yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet, onkologik kasalliklar kabi xastaliklarni erta aniqlash va xavf guruhidagi fuqarolarni muntazam tibbiy nazoratga olish inson hayoti va salomatligini muhofaza qilishning muhim shartidir.

Shu maqsadda “Infarkt va insultga qarshi kurashish” milliy dasturi doirasida 30 yoshdan oshgan aholini so‘rovdan o‘tkazish, xavf guruhidagi fuqarolarni tibbiy tekshiruvlardan o‘tkazish hamda shoshilinch tibbiy yordam sifatini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar belgilangan.

Bu boradagi yondashuvning ahamiyati shundaki, ko‘plab kasalliklar dastlabki bosqichda aniqlansa, ularning og‘ir oqibatlarini kamaytirish imkoniyati oshadi. Demak, profilaktika — nafaqat tibbiyot xodimlarining, balki har bir fuqaroning kundalik hayotidagi muhim vazifadir.

Ona va bola salomatligi — jamiyat kelajagi

Jamiyat taraqqiyotini onalik va bolalikni muhofaza qilishga qaratilgan chora-tadbirlarsiz tasavvur etib bo‘lmaydi.

So‘nggi yillarda bu yo‘nalishda ham muhim natijalarga erishilmoqda. Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, ona va bola o‘limi 4 baravar kamaygan. Mazkur ko‘rsatkich homiladorlik davrida tibbiy nazoratni kuchaytirish, tug‘ruq xizmatlarini takomillashtirish, chaqaloqlar salomatligini muhofaza qilish va tibbiy yordamning sifatini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarning ahamiyatini ko‘rsatadi.

Aslida, ona va bola salomatligiga e’tibor — mamlakatning kelajakdagi inson kapitaliga e’tibor demakdir. Sog‘lom avlod esa har qanday jamiyatning eng katta boyligidir.

Zamonaviy tibbiyot — raqamli texnologiyalar sari

Bugungi kunda tibbiyotning rivojlanishini raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, telemeditsina va zamonaviy diagnostika usullaridan foydalanmasdan tasavvur qilish qiyin.

O‘zbekistonda ilgari xorijiy davlatlarda amalga oshirilgan 100 dan ortiq murakkab diagnostika va davolash usullarini mamlakatning o‘zida bajarish imkoniyati yaratilgani tibbiyotning texnologik imkoniyatlari kengayib borayotganini ko‘rsatadi.

Bunday imkoniyatlar, eng avvalo, bemorlarning murakkab tibbiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini kengaytiradi. Shuningdek, yuqori texnologik tibbiy yordamni mamlakat ichida ko‘rsatish, zamonaviy diagnostika usullarini amaliyotga tatbiq etish va tibbiy xizmatlar sifatini oshirish uchun muhim zamin yaratadi.

Tez tibbiy yordam tizimida ham zamonaviy texnologiyalarni joriy etish muhim vazifalardan biri sifatida qaralmoqda. Telemetrik elektrokardiograflar, monitorli defibrillyatorlar va sun’iy intellekt yordamida EKGni tahlil qilish kabi texnologiyalar shoshilinch tibbiy yordam samaradorligini oshirish imkonini berishi mumkin.

Tibbiy sug‘urta — yangi moliyaviy mexanizm

Sog‘liqni saqlash tizimini isloh qilishning yana bir muhim yo‘nalishi — davlat tibbiy sug‘urtasini bosqichma-bosqich barcha xonadonlarga joriy etishdir.

Tibbiy sug‘urta tizimining rivojlanishi aholining sifatli tibbiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish, tibbiy xizmatlarni moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish va tibbiyot muassasalari faoliyati samaradorligini oshirishga qaratilgan.

Shuningdek, ixtisoslashgan tibbiy xizmatlar sifatini oshirish maqsadida dunyoning kamida 5 ta nufuzli klinikasini O‘zbekistonga jalb qilish vazifasi belgilangan. Bunday hamkorlik xalqaro tibbiyot tajribasini mamlakatimizga olib kirish, mutaxassislar malakasini oshirish va murakkab kasalliklarni davolash imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishi mumkin.

Sog‘liqni saqlash tizimini barqaror rivojlantirish yetarli moliyaviy resurslarni talab qiladi. Shu sababli kelgusi yillarda sohaga davlat tomonidan ajratiladigan mablag‘larni yanada ko‘paytirish ko‘zda tutilmoqda.

Kelgusi 5 yilda sog‘liqni saqlashga davlat xarajatlarini yalpi ichki mahsulotga nisbatan 5 foizga yetkazish vazifasi belgilangan.

Bu mablag‘lar tibbiyot muassasalarini modernizatsiya qilish, zamonaviy tibbiy uskunalar xarid qilish, tibbiy xizmatlar sifatini oshirish, profilaktik tadbirlarni kuchaytirish hamda tibbiyot xodimlari uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishga yo‘naltirilishi ko‘zda tutilmoqda.

Tibbiyot ta’limi va ilm-fan rivoji

Sog‘liqni saqlash tizimini modernizatsiya qilish faqat shifoxona va poliklinikalarni ta’mirlash yoki yangi tibbiy uskunalar bilan ta’minlash bilangina cheklanmaydi. Bu jarayon tibbiyot ta’limi, farmatsevtika, biotexnologiya va ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirishni ham taqozo etadi.

Zamonaviy tibbiyot uchun yuqori malakali shifokorlar, hamshiralar, farmatsevtlar, biotexnologlar va ilmiy tadqiqotchilarni tayyorlash muhim. Shu bois tibbiyot ta’limini amaliyot bilan yanada yaqinlashtirish, xalqaro tajribani o‘rganish va yangi texnologiyalarni o‘quv jarayoniga joriy etish dolzarb vazifalardan biridir.

Farmatsevtika va biotexnologiyaning rivojlanishi esa zamonaviy dori vositalari, diagnostika vositalari va innovatsion tibbiy mahsulotlarni ishlab chiqarish imkoniyatlarini kengaytirishi mumkin.

Shu jihatdan, sog‘liqni saqlash islohotlari tibbiyot sohasi bilangina chegaralanmay, ta’lim, ilm-fan, texnologiya va ishlab chiqarish bilan chambarchas bog‘liq kompleks jarayon sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Uzoq umr — muhim ijtimoiy ko‘rsatkich

Sog‘liqni saqlash sohasidagi islohotlarning asosiy maqsadlaridan biri aholining sog‘lom va uzoq umr ko‘rishi uchun shart-sharoit yaratishdir.

O‘zbekistonda o‘rtacha umr davomiyligi 1991-yildagi 66,4 yoshdan 2025-yilda 75,4 yoshga yetgan. Ya’ni ushbu davrda o‘rtacha umr davomiyligi qariyb 9 yilga oshgan. 2025-yilda o‘rtacha umr davomiyligi erkaklarda 72,9 yosh, ayollarda esa 77,3 yoshni tashkil etgan.

O‘rtacha umr davomiyligining oshishi sog‘liqni saqlash, ijtimoiy himoya, turmush sharoitlari va aholining hayot sifati bilan bog‘liq ko‘plab omillarning o‘zaro ta’siri natijasi sifatida qaraladi. Biroq uzoq umrning o‘zi yetarli emas. Muhimi, insonning uzoq yillar davomida sog‘lom, faol va munosib hayot kechirishidir.

Behzodbek TURSUNOV,