Toksik onalardan qochdim

Martina chaqaloqlar uchun imo-ishora (baby signing) mashg‘ulotiga qatnashish g‘oyasini juda yoqtirardi. Bu nafaqat bolasiga oddiy qo‘l ishoralari orqali muloqot qilishni o‘rgatardi, balki yashayotgan hududidagi boshqa onalar bilan tanishish imkonini ham berardi.

Ammo uchinchi mashg‘ulotdan so‘ng u yangi tug‘ilgan chaqalog‘ini bag‘riga olib, xonani tark etdi. U endi hukm qilinishga chiday olmasdi.

Martinaning aytishicha, boshqa onalar uning ota-onalik tanlovlarini masxara qilishgan — u bolasini sun’iy sut bilan boqardi — shuningdek, farzandini kesarcha kesish (C-section) orqali dunyoga keltirganini ham qoralashgandek tuyulgan. Ular uni “dangasa ona” deb hisoblashayotgandek taassurot uyg‘otgan.
“Qanchalik harakat qilmay, baribir bu ayollar menga iliqlik bildirmasligini his qildim”, — deydi Uelsda yashovchi, 30 yoshlar atrofidagi Martina.

Uning fikricha, guruhdagi onalar bir-biri bilan raqobatlashayotgandek edi — xuddi maktabdagi o‘smir qizlardek — va aslida uni tanishga qiziqish bildirishmasdi. 

Amerikalik xonanda va aktrisa Eshli Tisdeyl ham yaqinda o‘zi qatnashgan “toxic onalar guruhi” haqida yozgan edi. U ayrim a’zolar, jumladan o‘zi ham, tadbirlardan chetda qoldirilganini aytadi. Bu esa uning 2021-yilda birinchi farzandi tug‘ilgach, onalar guruhining foydasi haqida yozgan ijobiy fikrlariga zid edi.

Klinik psixolog doktor Noëlle Santorellining aytishicha, onalik — ayol hayotidagi eng katta shaxsiy o‘zgarishlardan biri bo‘lib, bu jarayon “deyarli instinktiv tarzda” ishonchsizlik, solishtirish va chetda qolish qo‘rquvini yuzaga chiqaradi.

Bu mojarolar ko‘pincha yashirin bo‘ladi: g‘iybat, kinoyali gaplar, sovuqqon munosabatlar. Ko‘plab onalar nima sababdan chetlashtirilayotganini tushunmaydi, bu esa uyat, chalkashlik va o‘zini ayblash hissiga olib keladi.

Martina uchun bu hukm qilish hatto bolasi tug‘ilmasidan oldin boshlangan. U bo‘lajak va yangi onalar uchun mo‘ljallangan ilovani yuklab olib, yaqin atrofda yashovchi ayol bilan yozisha boshlagan. Hammasi yaxshi ketayotgandek tuyulgan, ammo Martina rejalashtirilgan kesarcha kesish haqida aytgach, ayol birdan yozishni to‘xtatgan.

“Shu sababli men bolalar guruhlariga qo‘shilishdan juda xavotirlanaman”, — deydi Martina. — “Odamlar juda hukm qiluvchan.”

Shu bilan birga, u bunday guruhlarning nega muhimligini tushunadi — ayniqsa ijtimoiy yolg‘izlikni his qilgan yoki tug‘ruqdan keyingi depressiyani boshdan kechirgan yangi onalar uchun.

Aynan shu yolg‘izlik Rechelni (AQSH, Virjiniya) 20 yoshlarining oxirida onalar guruhini izlashga undagan. Bola tug‘ilgach, ilgari bo‘lib turgan takliflar va uchrashuvlar sekin-asta kamayib ketgan edi.

Dastlab guruh juda iliq bo‘lgan: bolalar birga o‘ynashgan, tug‘ilgan kunlar nishonlangan, hatto birga ta’tilga chiqishgan. Ammo vaqt o‘tib, kelishmovchiliklar ko‘paygan. Kichik tushunmovchiliklar katta mojarolarga aylangan, bolalar ham ba’zan chiqisha olmagan.

Har doim kimdir “tashqarida qolgan” — masxara qilingan yoki tadbirlarga chaqirilmagan. Oxir-oqibat, bu Rechelning o‘zi bo‘lgan. Bir ziyofatda u vaziyatni muhokama qilishga uringanida, guruhdagi “yetakchi ayol” unga sovuqqonlik bilan qarab:

“Sen mening kechamni buzib qo‘yding”, — degan. Shundan so‘ng Rechel butunlay chetlatilgan. “Bu juda og‘riqli edi”, — deydi u. — “Tunda uyg‘onib, aytgan gaplarimni qayta-qayta o‘ylardim.”

Santorelliga ko‘p onalar murojaat qilib, bunday vaziyatda sukut saqlab chekinish yaxshimi yoki ochiq gaplashish kerakmi, deb so‘rashadi — ayniqsa bolalar do‘stligi xavf ostida bo‘lsa.

Uning aytishicha, qarama-qarshilik har doim ham sog‘lom yechim emas. Ba’zan sekin-asta uzoqlashish — eng o‘zini asraydigan yo‘l.

Ammo “Bad Friend” kitobi muallifi Mishel Elman boshqacha fikrda:

“Agar gaplashmasangiz, do‘stlik baribir tugaydi. Gapirsangiz esa odamga o‘zgarish imkonini berasiz.”

Ba’zi onalar esa umuman bunday guruhlardan voz kechadi.

Kelli Londonda yashagan paytida mahalliy onalar guruhiga qo‘shilgan, ammo moliyaviy va qadriyatlar farqi sezilgan. U bir dominant ayol tomonidan asta-sekin “siqib chiqarilganini” aytadi.

Keyinchalik u boshqa guruhlarga qo‘shilmagan, hatto maktab WhatsApp guruhlaridan ham yiroq yurgan. Ammo tasodifan bola sezgi mashg‘ulotida bir ona bilan yaqin do‘st bo‘lib qolgan.

“Biz bir-birimizni hukm qilmaymiz — shuning o‘zi yetarli ekan”, — deydi u.

Rechel esa bugun o‘tmishga qarab, o‘zi ham ba’zan bu zaharli muhitning bir qismi bo‘lganini tan oladi. “To‘da psixologiyasi” uni ham boshqalarga nisbatan shafqatsiz qilgan.

Martina ham ba’zan boshqa ota-onalarni ichidan hukm qilganini tan oladi — masalan, bolasiga baqirganlarni. Bu holatning achchiq kinoyasini u yaxshi tushunadi.

U hozir yangi onalar guruhini qidiryapti, ammo qo‘rquv bilan.

“Yutib bo‘lmaydi”, — deydi u. — “Onasi bo‘lmagan do‘stlar seni to‘liq tushunmaydi. Onalar bilan bo‘lsang — baribir hukm qilinadi.”

Barcha ismlar o‘zgartirilgan.

BBC nashridan olindi.