“Ish quroling soz bo‘lsa, mashaqqating oz bo‘lur”



Dars  shakli: Guruhlarda  ishlash.

Maqsad:

a) ta’limiy: o‘quvchilar o‘rtasida shu bo‘limdagi hikoya, ertak, she’rlar va maqollar orqali  qiziqarli musobaqa darsini o‘tkazish;

b) tarbiyaviy: ushbu bo‘limdagi asarlar orqali  o‘quvchilarda mehnatsevarlikka, har  xil  kasb-hunarlarga qizi­qish uyg‘otish;

d) rivojlantiruvchi: turli o‘yinlar orqali o‘quvchilarning og‘zaki  nutqi, fikrlash  doirasi, xotirasi va o‘qish  ko‘nikmalarini  rivojlantirish. 

Dars metodlari: “Aqliy hujum”, “Hikoyani top”, “So‘z topish o‘yini”, “Tezkor savol-javob”, “Maqollar topish”  va  AKT.

Dars jihozlari: kesma harflar, asarlar mualliflari rasmi, mehnat qurollari rasmi, turli xildagi kartochkalar.

I. Darsning borishi.

1. Salomlashish.

2. Davomatni aniqlash.

3. Fasl haqida  suhbat.

4. Noyabr  oyidagi  muhim  sanalar  haqida  qisqacha  suhbat.

O‘qituvchi: – Kuz fasli sovuq va bulutli bo‘lishiga qaramay, sinfxonamizda har doimgidek iliqlik hukm suraveradi. Shunday ekan, yangi musobaqa shak­-

l­idagi darsimizni boshlaymiz. Hamma darsga  tayyormi?

II. Asosiy qism.

O‘qituvchi: ─ Bugun I bo‘lim yuzasidan qiziqarli musobaqa orqali takrorlash darsini o‘tkazamiz. Bu darsimiz har kungiga qaraganda boshqacha tus oladi, shuning  uchun hammangizdan faol bo‘lishingizni so‘rayman.

II chorak boshida “Ish quroling soz bo‘lsa, mashaqqating oz bo‘lur” nomli bo‘lim bilan tanishdik. Bugungi musobaqa darsimiz faqat shu bo‘limga doir asarlar bilan  bog‘liq.

Endi guruhlarimiz bilan tanishib olamiz.

1-guruh: “Zukkolar”.

2-guruh: “Topqirlar”.

3-guruh: “Bilimdonlar”.

Darsimiz matematika, ona tili, tarbiya fanlariga integratsiya qilingan holda olib boriladi. Musobaqa shartlari bilan tanishamiz.

1-shart: O‘tilgan mavzular yuzasidan qisqa savol-javoblar.

2-shart: Raqamlar qatnashgan maqollardan aytish(matematika  darsiga  bog‘langan holda). Har bir maqol uchun 1 ta rag‘bat kartochkasi beriladi.

3-shart: Matndan parchalar o‘qish va u qaysi asarga tegishli ekanini topish.

4-shart: Ifodali she’r o‘qish.

5-shart: “So‘z topish” o‘yini.

1-shart. Savol-javob.

1-savol: Nasiba Erxonova haqida ma’lumot bering?

Javob: Bolalar yozuvchisi Nasiba Erxonova 1981-yili Samarqand viloyati Payariq tumanida ziyoli oilasida tug‘ilgan. 

2-savol: “Arazchi  svetofor” hikoyasining muallifi kim?

Javob: Nasiba  Erxonova.

3-savol: “Arazchi  svetofor” hikoyasida  nima  uchun  svetoforlar araz­ladi?

Javob: Chorrahadagi mashinalar kim­o‘zarga tez yurib, hatto svetofor ustunlarini urib ketaveribdi. Jahli chiqqan piyodalar esa svetofor­ning buyruqlarini pisand qilmay, qizil

chiroqda ham  o‘tib ketganligi uchun arazladi.

4-savol: “Svetofor  daraxt” qayerda  joylashgan  va  unda  nechta  svetofor  bor?

Javob: “Svetofor daraxt” Buyuk Britaniyaning London shahrida joylashgan. Undan 75 ta  svetofor joy olgan.

5-savol: “Chin do‘st” hikoyasida muallif qanday g‘oyani ilgari surgan? Ya’ni qanday  tarbiyaviy jihati bor?

Javob: “Chin do‘st”  hikoyasida  muallif  kamtar, mehribon, saxiy va yaxshi inson bo‘lishni hamda maqtanchoq  va  manman  bo‘lmaslikni o‘rgatadi.

6-savol: “Avtomobil” so‘zi qaysi so‘zdan olingan va qanday ma’noni

anglatadi?

Javob: Yunoncha so‘zdan olingan bo‘lib, “o‘zi yuruvchi” ma’nosini

anglatadi.

7-savol: Insonlarga  yordam beruvchi  qanday  maxsus transport turlarini  bilasiz?

Javob: 101 – o‘t o‘chiruvchi,  102 –ichki ishlar, 103 – tez yordam.

8-savol: Ne’mat Dushayev haqida ma’lumot bering. Darsligimizda uning qaysi asari berilgan?

Javob: Ne’mat Dushayev 1963-yili Toshkent viloyati Angren shahrida tug‘ilgan. Darslikda uning  “Mehnat qurollari nima deydi?” she’ri berilgan.

9-savol: “Igna” hikoyasining mual­lifi kim va u qayerda tavallud topgan?

Javob: “Igna” hikoyasining muallifi Hakim Nazir,  u 1915-yili Toshkentda tavallud topgan.

10-savol: Sora qaysi asar qahramoni?

Javob: Sora “Igna” hikoyasi qahramoni.

11-savol: Ilk po‘lat igna qayerda yasalgan?

Javob: Ilk po‘lat igna Xitoyda yasal­gan.

12-savol: Zahro Hasanova haqida ma’lumot bering. Darsligimizda uning qanday asari berilgan?

Javob: Zahro Hasanova 1962-yili Toshkent shahrining  Labzak dahasida tug‘ilgan. “Soat” she’ri  berilgan.

2-shart. Maqollar aytish.

Bunda o‘quvchilar o‘zlari bilgan raqamlar qatnashgan maqollardan aytishadi.

3-shart. Matndan  parchalarni  topish.

Arazchi  svetofor

Bir kuni uch og‘ayni o‘zaro gapla­shib, bunday nohaqlikdan charchab ketganlarini aytib, dam olishga qaror qilibdilar.

Arazchi  svetofor

Shunda odamlar bunday noqulaylikdan qutulish yo‘llarni izlabdilar. Falokatning oldini olish  uchun muhandislarni yordamga chaqiribdilar. Texnik ustalar bor mahoratini ishga solib, svetoforlarni sozlabdilar.

Chin do‘st

Yurtning turli chetlaridan manzil tomon oshiqayotgan mashinalar taqdir taqozosi bilan bir  yo‘lda uchrashib, oldinma-ketin ketishaveribdi. Bir payt mashinalar dam olish uchun bir daraxt tagida  to‘xtashibdi.

Chin do‘st

Uchinchi ulov dilni og‘rituvchi gaplarni unutib, unga suv beribdi. Bundan xursand bo‘lgan  ulov tezda yuz­larini yuvib, yana chiroyini ko‘z-ko‘z qilibdi. 

Tez yordam – yordamga shay

Boburjonga oyisi yangi ertak aytib berarkan, uning qo‘ng‘iroq sochlarini silab-silab  qo‘yardi. Xonada oyisi­ning mayin ovozi  eshitilar, ertaklarning qiziqligidan hatto tunchiroq ham uni berilib tinglayotganga o‘xshardi.

Tez yordam – yordamga  shay

– Shifokorlardan  juda   ham  qo‘rqaman. Nimaga  ularning  xalatlari  oq  bo‘ladi?

– Oq xalat tozalik va soflik belgisidir… Ular doimo oqko‘ngil va ochiq yuz bilan bemorlarni  davolaydilar. Oq rang ishonch belgilisi ham sanaladi.

Igna

Keyin buvisining ishpechidan ignani olib, ko‘ylagiga tugmacha qadashga kirishdi. U ipni ignaga  bir amallab o‘tqazdi-yu, u yog‘iga  qiynalib  qoldi. 

Igna

Buviginasi darrov tugmachani cha­tib berdi. Sora bog‘chasiga borsaki, bolalar hozirgina  tomoshaga ketishgan edi. Sora qovog‘ini  solib, labini osiltirib uyiga qaytdi.

Soat

Ustasiga yugurdi,

Olib uni qo‘liga.

Dedi: ─ Davosini topib, 

Solib bering yo‘liga.

4-shart. Ifodali  she’r o‘qib berish.

Guruh sardorlari bo‘limda o‘tilgan teskari holatda qo‘yilgan she’rlardan birortasini  tanlaydi. Guruhdagi  o‘quv­chilardan  biri  uni  ifodali  o‘qib beradi. O‘quvchilarga  tanlash  uchun  bo‘limdagi  “Mehnat  qurollari  nima  deydi?”  mavzusidagi  “Bolg‘a”, “Ombur”, “Panshaxa”  va “Arra” she’rlari  beriladi.

Bolg‘a

Dangasa demang meni,                                                                                                                                 

Men har ishda chaqqonman.                                                                                                                               

Bultur bir qop yong‘oqni,                                                                                                                            

Bitta  o‘zim chaqqanman.

Bir qop yong‘oqqa, ehhe,                                                                                                                               

Qancha  odam to‘ymoqda.                                                                                                                                 

Mix deysizmi, bolg‘avoy,

O‘zi  qoqib qo‘ymoqda.

Ombur

Xato  qilsa  bolg‘avoy, 

Darrovda  tuzataman.                                                                                                                                    

Qiyshiq  mixni sug‘urib,                                                                                                                

To‘g‘rilab  uzataman.

Ikki  jag‘im – boyligim,

Ish ko‘p, ulgurish kerak.                                                                                                                         

Yordamlashib  yuboring,                                                                                                                             

Mixni sug‘urish kerak.

Panshaxa

Xashak  o‘rsa  o‘roqvoy,

Yig‘ib, g‘aram  qilaman.                                                                                                                             

Bundan  tashqari sabzi                                                                                                                          

Qazishniyam  bilaman.

Uy-ro‘zg‘orga qarashib,

Yoz-u  qish ishim “besh”da.                                                                                                                         

Buyog‘in  so‘rasangiz,                                                                                                                         

Barmoqlarim ham beshta.

Arra

Shoxmi, daraxt yo taxta                                                                                                                             

Shart-shurt  arralagayman.                                                                                                                               

Hushyor bo‘ling, qo‘lingiz,                                                                                                                         

Yo‘qsa, yaralagayman.

Usta  duradgor  bilan,                                                                                                                                    

Hali  ko‘pdir ishlarim.                                                                                                                           

Tishlarimmi, temirdan,                                                                                                                                

Og‘rimaydi  tishlarim.

5-shart. “So‘z topish” o‘yini.

Bo‘limdagi mavzularga oid so‘zlar­ning kesma harflari konvertga  joylangan bo‘ladi. O‘quvchilar harflarni o‘z o‘rniga qo‘yib, so‘z hosil qilishi kerak. 

Yordam ─ RYDOMA

Ko‘mak ─ KAMKO‘

Chaqqon ─ OQACHQN

III. Yakuniy  qism.

O‘quvchilar  har  bir  shartdan olgan “Rag‘bat”, “Harakat qiling” va “Jarima” kartochkalari  yig‘ilib, ballar  hisob­lanadi. “Rag‘bat” kartochkasi  uchun 5 ball,  “Harakat qiling” kartochkasi uchun 4 ball va “Jarima” uchun 0 baldan hisoblanadi. 1-, 2-, 3-o‘rinlar aniqlanib, o‘quvchilar rag‘batlantiriladi. O‘quvchilarning I bo‘lim yoki

“Musobaqa darsi” yuzasidan savollariga javob beriladi. Darsda  faol qatnashgan o‘quvchilar alohida rag‘batlantiriladi.

IV. Uyga vazifa.

O‘tilganlarni takrorlash.

Dilnoza BABASHEVA,

Olmaliq  shahridagi 

22-maktabning boshlang‘ich sinf  o‘qituvchisi