KSEROKOPIYA (hajviya)

Bahor kunlarining birida Tolibboy go‘sht rastasi oldidan shoshib o‘tib ketayotgan edi, bekorchilikdan pashsha qo‘rib o‘tirgan qassoblardan biri:

– Hoy, do‘xtir aka, biror marta biz­dan ham savdo qiling! – deya unga xitob qildi. Ro‘zg‘orda go‘sht tugaganligi yodiga tushgan Tolibboy bir dam to‘xtadi-da, qo‘llari bilan cho‘ntagiga urib, “pul yo‘q” ishorasini qo‘rsatdi. 

– E, qo‘yavering, do‘xtirjon, siz shu yerda, biz shu yerda, keyinchalik hisoblashib ketaveramiz, – dedi qo‘lini ko‘ksiga qo‘yib. Bu gapdan sherdil bo‘lgan Tolibboy qassobning sazasi uchun:

– Xo‘p, mayli, bir kilo torting, pulini qaytishda tashlab o‘tarman, – deyish­dan boshqa iloji qolmadi.

– Bir kilo go‘shtni qozonga solsa, cho‘michga ilinmaydi, nokiroyi, do‘xtirjon, ikki kilo oling, yo uch kilo tortaymi?

– Yo‘g‘e, mayli, ikki kilo bo‘la qolsin.

Bir zumda deyarli suyaksiz, quling o‘rgilsin go‘sht Tolibboyning qo‘liga tegdi. Shu payt qassob unga engashganicha:

– Do‘xtirjon, bundan keyin pulni begona qilmang, biz ham go‘shtni begona qilmaymiz, – dedi sirli iljayib. 

Shu-shu, Tolibboy qassobning doi­miy mijoziga aylandi. Xotini ham: “Ana endi go‘sht olishni o‘rgandi­ngiz”, deb har gal maqtab qo‘yadigan bo‘ldi. Ba’zan qassob:

– Do‘xtirjon, uzr, bu gal kelarsiz, “tovar” sal noboproq, sizga to‘g‘ri kelmaydi, – deb savdo qilishdan bosh tortar edi. Hammasi yaxshi edi-yu, qas­sobning hadeb “do‘xtirjon, do‘xtirjon” deb mulozamat qilishi Tolibboyga

erish tuyulardi. Bir kuni oxiri chiday olmadi. Odatdagi “do‘xtirjon”dan so‘ng:

– Kechirasiz, bundan buyon meni do‘xtir demang, iltimos, – deb yubordi Tolibboy. 

– Iye, do‘xtirjon, nega?! – ajablandi qassob. 

– Men do‘xtir emasman, domlaman.

– Qaysi institutda?

– Institutdamas, hov anovi maktabda domlaman, – dedi Tolibboy yo‘l­ning narigi tomonidagi binoni ko‘rsatib.

– Himm, domla emas malimman demaysizmi, oshna, – dedi qassob qog‘ozga o‘ralgan go‘shtni ijirg‘anib uzatarkan. O‘sha kundan boshlab qassob to‘nini teskari kiyib oldi, shekilli, Tolibboyga suyag-u kalla-pocha ara­lash go‘sht beradigan bo‘ldi. Bir kuni u ochiq-oydin: “Go‘sht tugadi”  deb qo‘ya qoldi.

– Aka, go‘sht bor-ku, boridan tor­tib beravering, – dedi Tolibboy osilib turgan bir bo‘lak son go‘shtiga ishora qilib.

– E, taqsir, u yarim kilo ham chiqmaydi, sizga yetmaydi, – dedi qassob unga ko‘zini gezartirib. Shunda Tolibboy “Kamiga tilimni qo‘shib torta

qoling”, deb zaharxanda qilib yuborganini o‘zi ham bilmay qoldi. Ammo qassob uning kinoyali hazilini fahmlamay jahli chiqdi: 

– Til ham yo‘q, o‘pka-yu jigar ham yo‘q, boring yo‘lingizdan qolmang, – dedi vajohat bilan.

Tolibboy ushbu topishmoqning javobini yoz tugab, maktablar ochili­shidan oldin tuman poliklinikasida tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan chog‘ida bilib oldi. “Teri-tanosil kasalliklari hakimi” deb yozilgan eshikni taqilla­tib ochdi-da, go‘yo oynada o‘z aksini ko‘rgandek taxta bo‘lib qotib qoldi. Xona to‘ridagi stol ortida ikkinchi Tolibboy, to‘g‘rirog‘i, Tolibboyning oq xalat kiyib olgan “kserokopiyasi” kekkayib o‘tirardi.

Xudoyberdi  KOMILOV